Endoscopie is eigenlijk een duur woord voor "naar binnen" (endo) "kijken " (scopie). Omdat de lichaamsopeningen maar nauw zijn en het binnen in het lichaam donker is, kan men van buitenaf met het blote oog maar weinig van het inwendige van het lichaam waarnemen. In de mondholte lukt het de tandarts met een flinke lamp nog net. En met een beetje moeite kan de dokter ook nog wel met een ouderwetse oogspiegel in het oor kijken. Maar eigenlijk is daar al een simpel kijkapparaatje met verlichting voor nodig. Toch kan een kijkonderzoek veel informatie opleveren. Zo zijn maag en darm tumoren zeker in het beginstadium nauwelijks met andere methoden op te sporen. Bovendien kan op deze wijze ook eenvoudig het geslacht van vogels vastgesteld worden.

De endoscopie kan in een aantal steeds complexer wordende onderdelen worden opgeplitst.

• Otoscopie
• Laryngoscopie
• Gastoscopie
• Colonscopie
• Cystoscopie
• Rhinocopie
• Endoscopie buik of borstholte
• Tracheo- en Bronchoscopie

Otoscopie
Allereerst de otoscopie: die wordt meestal nog uitgevoerd met een vrij simpel lampje op een batterijhouder en een klein vergrotingslensje ervoor. Je kunt er soms de oorzaak en meestal zeker ernst van gehoorgangontstekingen mee vaststellen. Oormijt en oorsmeer zijn goed te zien. En als er niet teveel oorsmeer in het oor zit is het trommelvlies ook prima te zien. Vaak schemeren de gehoorbeentjes nog wat door het trommelvlies heen.

Laryngoscopie.
Een andere relatief eenvoudige scopie is het onderzoek van de keel: de laryngoscopie. De huisarts kan dat vaak nog met een houten spateltje en een los lampje doen. Bij dieren ligt dat wat moeilijker. Enerzijds omdat het dier vaak niet meewerkt. Het houtje wordt zo stukgebeten of zelfs ingeslikt !. Anderzijds omdat de snuit van een hond zeer lang is en de dieren meestal niet op een vriendelijk verzoek hun tong uitsteken zodat men vrij zicht heeft. En last but not least: de vele kortschedelige rassen als persen en bulldoggen hebben vaak een zeer lang afhangend verhemelte en vaak een erg dikke tong. Het onderzoek van de keel bij verdenking op tumoren, visgraten of grassprieten (kat) moet dan meestal ook onder narcose plaatsvinden. De dierenarts gebruikt hiervoor een laryngoscoop. Een soort gebogen roestvrij stalen spatel met op het uiteinde een lampje. Dit lampje wordt weliswaar net als een gloeilamp vrij warm, maar opgeborgen in het stalen blad van de laryngoscoop kan dat niet zoveel kwaad.

Gastroscopie.
Dit is het bekende kijkonderzoek van de maag. Om in de maag te kunnen kijken moet eerst de keel en de slokdarm gepasseerd worden. Omdat in dit traject allerlei bochten zitten kan dat niet meer met een star metalen apparaat. Daarom heeft men een bundel glasvezelkabels genomen en daar lenzen op gemonteerd. Omdat het in de inwendige organen donker is moet er ook licht zijn. Echter een lampje wordt te heet en ook elektriciteit is binnen in het lichaam niet altijd veilig. Daarom werkt men zogenaamd "koud licht" . De lichtbron (lamp) staat dan buiten de patient en via enkele glasvezels wordt zeer fel licht naar de punt van de slang gevoerd.

Via 2 andere kanalen kan dan nog lucht toegevoerd worden om de maag of darm wat op te blazen zodat je beter overzicht hebt. Via een dergelijk "werkkanaal" kunnen ook vloeistoffen of slijm worden afgezogen. Of grijpertjes worden ingebracht om monstertjes slijmvlies te nemen dan wel ingeslikte voorwerpen te verwijderen . Aan het apparaat zitten ook nog 1 of twee draaiknopppen om het uiteinde van de slang te sturen en daarmee de kijkrichting te bepalen. Je kunt er letterlijk mee om een hoekje kijken.

Dat alles moet vanwege de kleine omvang van onze patienten in een slang van 6mm (kat) of 10mm (hond) worden weggestopt. Geen wonder dat zo'n wondertje van techniek dan ook vrij kostbaar is. Omdat glasvezels snel kunnen breken is het geheel ook nog eens vrij kwetsbaar. Daarom moeten de patienten van de dierenarts voor zo'n onderzoek altijd even slapen. Wel zo comfortabel voor de patient en de dierenarts voorkomt dat zijn dure apparatuur wordt vermalen tussen de kiezen van een tegenstribbelende hond.

Voor een goed onderzoek moet de maag goed leeg zijn. Anders ziet de dierenarts alleen maar brokken of slijm. Van te voren moet het dier dus minimaal een 12 uur vasten. Op weg naar de maag wordt de slokdarm bekeken op tumoren , gezwellen of parasieten. Idem de binnenkant van de maag. Vervolgens wordt geprobeerd om tot in de twaalfvingerige darm te komen. Dat levert mooie en ook vaak informatieve plaatjes op. Eventueel genomen hapjes uit het slijmvlies (biopten) worden naar beëindiging van de procedure opgestuurd naar de patholoog voor verder weefselonderzoek. Een kijkonderzoek in de maag duurt ca. 30 minuten.

Op de foto hiernaast wordt een biopt uit de twaalfvingerige darm genomen. De darm hebben we wat opgeblazen om een goed overzicht te kunnen krijgen. De hapjes uit het slijmvlies zijn zo weer genezen. het "happertje" of biopsietangetje wordt van buiten de hond door een assitenstente bediend, terwijl de dierenarts door de lens of op de monitor kijkt en de biopsietang naar de plaats stuurt waar hij een afwijking vermoedt en een monster wil nemen..

Colonscopie.
Behalve vanaf de voorkant kan ook vanaf de achterkant in de hond of kat gekeken worden. We noemen dit colon of rectoscopie. Ook hier moet de hond een tijdje van te voren vasten. liefst 24-48 uur. Daarna dient een laxeermiddel en/of klisma te worden toegediend. Lekkere vieze karweitjes dus. De assistentes in onze kliniek zijn helemaal niet zo blij als één van de dierenartsen een dergelijk onderzoek afspreekt. Veel rommel en gesputter opruimen en bovendien vaak gepaard gaand met een weinig fris luchtje in de praktijk. Colonscopien worden bij dierenkliniek de Toren vooral uitgevoerd bij chronische dikkedarm ontstekingen die al dan niet met bloedverlies gepaard gaan, verdenking op tumoren en mogelijke invaginaties (in elkaar schuiven van stukken darm).

Cystoscopie.
Bij cystoscopie wordt via de plasbuis in de blaas gekeken. Het meest gebeurt dit bij teefjes. Bij reuen, katers en poezen is de plasbuis te nauw voor de invoering van kijkapparatuur. Bijgaand een wat minder duidelijk plaatje dat ik vanaf ons monitor scherm gemaakt heb van een plasbuistumor (urethracarcinoom) bij een teef. Bij de laatste blaashalstumor die ik onderzocht heb, heb ik vergeten een plaatje te maken. De cystoscopie wordt tegenwoordig meestal voorafgegaan door een blaascontrast röntgenonderzoek en echografie van de blaas. Soms is het echter onmodelijk om met zekerheid een onderscheid te maken tussen tumor en ontsteking zonder een cystoscopie en/of een cystoscopisch gericht genomen biopt. Dit onderzoek voeren we zo'n 15-20 maal per jaar uit in onze kliniek.

Rhinoscopie.
Bij de rhinoscopie wordt in de neusgangen en soms ook voorhoofdsholtes gekeken. Bij dierenkliniek de Toren doen we dat relatief vaak zie ook de Dagboeken. De belangrijkste redenen (indicaties) voor de onderzoek zijn: bloedneuzen, snotterige uitvloeiing of een snurkend geluid uit de neus. Dit onderzoek doen we in tegenstelling tot bovenstaande onderzoeken van het maagdarmkanaal niet met een flexibele galsvezel kabel maar met een starre scoop. De glasvezelscopes zijn nl. te dik. Voor de neus gebruiken we een scoop waarbij de lenzen en lichttoevoer glasstaafjes zijn ingebouwd in een hol metalen staafje van 2.7 mm doorsnede, echt high-tech dus. De grijze kabel die midden onder op de foto links vanonder komt en met de verchroomde aansluiting vastzit op de scoop, is de lichtaanvoer van de koudlichtbron. Het zwarte rondje is de beschermkap van de scooplens. De doorzichtige slang rechts is voor de afzuiging van bloed en slijm, en het dunne witte slangetje links gaat naar een fles met een zoutoplossing waarmee achterblijven bloed etc kan worden weggespoeld. Een hele stellage dus om "even" diep in een snotterige neus te kunnen kijken.

De neus bestaat uit verschillende onderdelen waarvan de bovenste neusgang die naar het reukorgaan gaat het meest complex is. Dit orgaan is bij de hond -maar ook bij de kat- veel beter ontwikkeld en veel groter dan bij de mens. Bij de mens is de neus vrijwel hol (je kunt er wel een vinger -jakkes !- insteken. Bij de hond bestaat de neus uit een nauw labyrinth van kraakbeenachtige neusschelpjes die ook nog eens bedekt zijn met makkelijk bloedend slijmvlies. Zoiets als de menselijke oorschelp maar dat dan ook nog eens opgerold tot een rolletje en in een buis gestopt en bedekt met fragiel slijmvlies.

Het onderzoek is tijdrovend omdat alle hoekjes en gaatjes moeten worden afgezocht op onstekingen, verborgen vreemde voorwerpen (grasaren etc.) en tumoren. Het onderzoek wordt daarbij in de praktijk nog flink bemoeilijkt door nauwe neusgangen, het vaak aanwezige snot dat de lens besmeurd en het vaak gezwollen slijmvlies dat bovendien vaak bij de geringste aanraking al hardnekkige bloedingen geeft. Om die redenen is het "eventjes" in de neus kijken toch nog een vrij tijdrovende procedure die ca 15-25 minuten duurt. Gezien het benodigde dure instrumentarium en de benodigde tijd is dit onderzoek niet echt heel goedkoop. Toch is bij de verdenking op tumoren (oude dieren) of schimmelinfecties in de neus (aspergillose) de rhinoscopie meestal de enige manier om in de daignose te kunnen stellen.

Endoscopie buik of borstholte.
Endoscopie van de buikholte alleen om diagnostische redenen wordt tegenwoordig steeds minder gedaan. Het echo onderzoek heeft deze functie grotendeels overgenomen. Endoscopie van de borstkas wordt soms nog wel gedaan. Echo onderzoek van de longen is nl. vrijwel niet mogelijk en de dierenarts wil soms toch graag weten of de witte vlek op de foto nu een tumor of wat anders is. Bij thoraxscopie kan dan gekeken worden en evt. onder visuele begeleiding direct van de goede plek een monster voor weefselonderzoek of cytologie genomen worden.

Een veel belangrijker rol heeft de endoscopie van de buik en borstkas gekeregen als nieuwe operatiemethode. het voordeel daarbij is dat er geen grote snee meer behoeft te worden gegeven maar de ingreep door twee of drie sneetjes kan worden uitgevoerd. De chirurg kan tijdens zo'n ingreep via een op de endoscoop aangesloten videomonitor zien wat hij uitvoert binnen in het dier. Binnenkort zal bij de Toren aangevangen gaan worden met endoscopische sterilisatie ofwel ovariectomie per kijkoperatie. Daarnaast wordt om dit moment gewerkt aan het perfectioneren van het endoscopisch vastzetten van de maag om herhalingen van maagkantelingen (maagtorsie) te voorkomen..

Bij vogels neemt de endoscopie een zeer aparte plaats in. Door de vele luchtzakken is het maken van echo's vaak niet mogelijk. De endoscopie maakt van deze luchtzakken echter dankbaar gebruik. De luchtzakken zijn met lucht gevulde holtes in de vogel, die zijn omgeven door een heel dun en meestal doorzichtig vlies. Via die holtes zijn de daar tegen aan liggende organen vaak prachtig te zien.

a=bijnier i=vet  k=nier en het grote bloedvat onder het woord testikel is de grote  buikholte ader  (Vene Cava Caudalis)

Hoewel de geslachtsbepaling middels DNA langzamerhand de functie van de endoscopische geslachtsbepaling wat aan het overnemen is, wordt deze ingreep toch nog vaak uitgevoerd omdat op deze manier tevens informatie kan worden verkregen van de broedcondities van de vogels en eventueel de vruchtbaarheid.

Tracheascopie en bronchoscopie.
Bij dit onderzoek wordt in de luchtpijp en in de grotere bronchien gekeken. De indicaties voor dit onderzoek is meestal: chronische hoesten, snurken en benauwdheid of rochelen. De luchtpijp is een vertakte boom waarbij de wijde luchtpijp (trachea) zich steeds verder vertakt in steeds kleiner wordende adembuisjes. Op deze foto die wij in onze praktijk gemaakt hebben met een jodiumhoudend contrastmiddel is die vertakte boom heel mooi te zien.
 

Bij een kijkonderzoek in de trachea is het eerste wat opvalt dat de luchtpijp van binnen net een stofzuigerslang lijkt. Dat komt door alle kraakbeenringen die er net als bij de stofzuiger ervoor zorgen dat de luchtpijp bij inademen door de onderdruk niet dichtklapt. Meestal kunnen wij bij de Toren bij bronchoscopie met een starre vaste scoop toe die niet zo heel erg klein hoeft te zijn (4-10mm. ).Dat heeft tot voordeel dat je veel licht hebt en een grote beeldhoek, terwijl de apparatuur veel minder kwetsbaar is. Omdat het zichtbare deel van de luchtpijp en bronchien vrij recht is kun je een bronchoscopie meestal vrij snel uitvoeren.
 

Bij een bronchoscopie wordt gelet op slijm, de aanwezigheid van wormknobbels (zeldzaam maar we hebben ook dat een keer meegemaakt zie dagboek September !), vreemde voorwerpen als boomschors etc , sputum en tumoren. Eventueel kunnen van gezwellen weer hapmonsters genomen worden (biopsie) en vaak maken we een bronchiaalspoelsel om achter de oorzaak van hoestklachten te komen. De splitsing van de luchtpijp in de beide hoofdbronchien is op beide plaatjes links en onder goed te zien.
 wormknobbels in de luchtpijp


Kortom de endoscopie geeft vaak duidelijke antwoorden op belangrijke vragen waarom zieke dieren bepaalde symptomen hebben of niet reageren op eerder ingestelde behandelingen. De endoscopie vergt wel een flinke investering in apparatuur en daarnaast voldoende scholing om er mee om te kunnen gaan. Een echte kluif waar de dierenartsen van Dierenkliniek de Toren graag hun tanden inzetten. Want als een dier ziek is: wij rusten niet voordat de oorzaak bekend is en de juiste behandeling kan worden ingezet.